Reportaż


Reportaż można zatem określić, bez uszczerbku dla jego różnorodności gatunkowej, jedynie za pomocą metafory. Melchior Wańkowicz nazywał reportaż mozaiką złożoną z wielu kamyków, które należy ułożyć tak, by oddały obraz rzeczywistości, Ryszard Kapuściński natomiast określał go mianem opisu zdarzeń, przekazywaniem ich nastroju i atmosfery poprzez użycie literackich środków wyrazu . Powyższe definicje świadczą o tym, że relacja reportera zawsze zmierza do obiektywnego przedstawienia rzeczywistości za pomocą języka literackiego. Jednakże przez wzgląd na to, iż jest to „raport z naszego istnienia w świecie” , zostaje on włączony do sfery literatury faktu. Staje się więc dokumentem epoki, którego zadaniem jest danie świadectwa o czasach, w których powstał.
Artur Rejter i Krzysztof Kąkolewski zgodnie twierdzą, iż od literatury pięknej oddziela reportaż wymóg autentyzmu, od dziennikarstwa piękno formy , natomiast jego publicystyczność manifestuje się najczęściej w tematyce lub w funkcji, literackość zaś w sferze stylu . W reportażu pojęcia takie jak zdarzenie, bohater, fabuła, zapożyczone są z literaturoznawstwa, jednak ulegają modyfikacjom. Wyznacznikiem literackości jest „coś, co mogło się zdarzyć, ale nie musiało” – fakty potencjalne, prawdopodobne. Przedmiotem reportażu natomiast są fakty fizyczne, które zdarzyły się, urzeczywistniły, są niepowtarzalne i weryfikowalne: nie dbają o prawdopodobieństwo literackie, ponieważ maja metrykę autentyczności . Dzieje się tak dlatego, że materia reportażu nie pochodzi od twórcy, lecz jest wynikiem jego studiów nad rzeczywistością:
w pierwszej fazie pracy autor gromadzi informacje o wybranym skrawku przestrzeni, przeglądając fachową literaturę, mapy, encyklopedie, słowniki, w drugim – notuje własne spostrzeżenia i impresje, by w końcu wszystko to włączyć do swoich badań, dążąc do zrekonstruowania tła wydarzeń, poznania rzeczywistości w jak największym stopniu .
Zabiegi te mają na celu danie jak najwierniejszego obrazu przedstawianej rzeczywistości, bowiem fikcja jest w reportażu przyznaniem się autora do niemożności czy nieumiejętności zdobycia faktów prawdziwych. Kreacja niszczy reportaż, deformując fakty . Między autorem a czytelnikiem istnieje coś na kształt niepisanego porozumienia: reportażysta oznajmia, że pisze prawdę i tylko prawdę, a czytelnicy czerpią część wzruszenia z przekonania, że czytają o losach ludzi, którzy żyli czy żyją naprawdę . Zaburzenie tej sytuacji mogłoby doprowadzić do podważenia podstaw istnienia reportażu.
Właściwościami zbliżonymi do obecnego pojęcia reportażu wyróżniają się także różnorakie odmiany literatury faktu, znajdujące się jeszcze w XIX wieku poza kanonem literackim i dziennikarskim, lub też na ich pograniczu. Do prozy tej zaliczyć należy wszelkie odmiany piśmiennictwa podróżniczego , przyjmujące kształt i nazwę listu, obrazka, szkicu z podróży oraz – w najpopularniejszej formie – opisu lub relacji
z podroży . Wszystkie te gatunki stanowią ogniwo w procesie kształtowania się reportażu podróżniczego, w toku którego można wyodrębnić trzy etapy: okres między XVI XVIII wiekiem stanowi etap wstępny rozwoju, podczas którego w funkcji reportażowej występowały między innymi dzienniki podróży, diariusze, listy prywatne pisane podczas odbywanych wojaży. Etap drugi przypadający na wiek XIX, jest uznawany za przełomowy – w tym czasie wykształcił się list z podróży jako odrębny gatunek; natomiast wiek XX stanowi ostatnie ogniwo w procesie formowania się reportażu podróżniczego .

Previous Słowianie
Next Teatr i dramat