Poematy


Wiersze i poematy opisowe Powązki, Polanka, a zwłaszcza Sofijówka przyczyniły się do ugruntowania sławy Trembeckiego jako mistrza poetyki klasycystycznej w oczach klasyków warszawskich, a nawet młodego Mickiewicza. Poemat opisowy, który rozwijał się bujnie w Europie od około 1750 r. nawiązujący do Wergiliuszowskich Georgik, zaliczany był współcześnie do tzw. poezji topograficznej, opisującej prace w polu, pory roku, ogrody i obrazy natury. Miał w większości charakter dydaktyczny, ilustrował poglądy filozoficzne autora lub służyły do wyrażenia zręcznego komplementu. Element konstrukcyjny stanowiła zwykle samotna lub w towarzystwie drugiej osoby przechadzka wzdłuż doliny, rzeki, lasu, w parku itp. Opis rozpoczęty wezwaniem do spaceru, przerywany był częstymi dygresjami. W osobną grupę wyodrębniły się poematy o ogrodach, z których najsłynniejszym stały się Ogrody Delille’a [1782]. Powązki. Idylle Trembeckiego, napisane prawdopodobnie latem 1774, zawierały opis podwarszawskiej rezydencji Izabeli Czartoryskiej. Poeta w czasie samotnej przechadzki odrywa niechętne spojrzenie od widoków Warszawy, by pogrążyć się w idyllicznym krajobrazie Powązek.
Po śmierci króla w roku 1798 i Pawła I [1801] zaopiekował się Trembeckim Adam Jerzy Czartoryski, spłacił jego długi i zaprosił poetę do swoich dóbr Granów na Ukrainie. Około 1804 r. Trembecki przeniósł się do pobliskiego Tulczyna, rezydencji targowiczanina Szczęsnego Potockiego, który założył pod Humaniem wspaniały ogród, nazwany na cześć jego trzeciej żony, Zofii, słynnej w XVIII w. awanturnicy Sofijówką. W tym czasie dzięki namowom magnata powstał ostatni poemat opisowy Trembeckiego, Sofijówka, wydany w Wilnie w 1806r. Mickiewicz szczególny wielbiciel poezji Trembeckiego, napisał komentarz do poematu w jego wileńskim wydaniu z 1822 r., a wiersze Sofijówki o „Tybru spadających wodach” wprowadził niemal bez zmian do Pana Tadeusza.
Trembecki uprawiał również twórczość przekładową. Obok wielu drobniejszych utworów lub fragmentów był autorem adaptacji komedii Woltera Syn marnotrawny [wyst. 1779], najwięcej sławy przyniosły mu jednak bajki La Fontaine’a, z których 10 przerobił, a 8 opublikował na łamach „Zabaw” w roku 1776. Istotne cechy stylu bajek Trembeckiego najtrafniej ujął Wacław Borowy: „(…) natura Trembeckiego jest jakby bardziej kudłata, mięsista, zębata, pazurzasta i kopytna, więcej i rozmaitszych wydaje głosów”.
Tomasz Kajetan Węgierski należał do generacji poetów o wiele młodszej niż Krasicki czy Trembecki. Cała jego twórczość zamyka się w latach 70 – tych XVIII w. [1774-79], czyli w okresie szczytowym rozwoju literatury stanisławowskiej. Zasłynął na terenie Warszawy zjadliwymi libertyńskimi wierszami, nierzadko wpisywanymi w kronikę skandaliczna stolicy. Niewielka tylko część listów poetyckich, bajek i innych wierszy ukazała się w „Zabawach” lub drukach ulotnych, przeważnie anonimowych. Debiut poetycki Węgierskiego przypada na lata sejmu rozbiorowego, nastroje krytyczne znalazły wyraz w jednym z pierwszych jego wierszy Obywatel prawy [1774], zadedykowanym Feliksowi Oraczewskiemu, posłowi na sejm delegacyjny, oświeconemu patriocie. Uprawiał większość popularnych wówczas gatunków, jak list poetycki, satyra, paszkwil, oda, bajka, epigramat, poemat heroikomiczny: znajdujemy nawet wśród jego utworów jedną sielankę. Twórczość jego przenikał żywioł demaskatorski, pasja oskarżycielska, bunt przeciw niesprawiedliwym i anachronicznym normom społecznym. Po napisaniu w 1776 r. krążących w odpisach uszczypliwych wierszyków ośmieszających najbardziej wpływowe na dworze królewskim damy [Portrety pięciu Elżbiet] oraz opublikowaniu w 1777 r. manifestu do Rady Nieustającej pt. Uwagi w sprawie Węgierskiego z Wilczewskimi, najciekawszego w Polsce XVIII w. protestu człowieka Oświecenia przeciw przemocy możnych i bezprawiu wytoczono Węgierskiemu, a także drukarzowi Uwag, Dufourowi, proces o obrazę rządu i skazano go na tygodniowy pobyt w więzieniu oraz grzywnę. Z tego okresu pochodzi wiersz Do Łubieńskiego z wieży, jak i alegoryczna bajka Lasek, w której zaatakował króla i marszałka Lubomirskiego. Latem 1779 r. wyjechał Węgierski za granicę, by już nigdy do Polski nie wrócić. Podróżował po Europie i Ameryce, z tego okresu pozostały po Węgierskim listy miłosne [po francusku] oraz francuski pamiętnik. Wyniszczający tryb życia doprowadził do śmierci poety w Marsylii w 1787 r. w wieku 32 lat.
Sporą pozycje w dorobku Węgierskiego zajmują tłumaczenia i adaptacje: przekład Powieści moralnych Marmontela [1776-78], Listów perskich Monteskiusza [1778], lirycznej sceny dramatycznej Pigmalion Rousseau [1777]. Najwięcej jednak uznania zyskał za samodzielna przeróbka Pulpitu Boileau, zatytułowana Organy. Poema heroikomiczne w sześciu pieśniach. Poemat napisany w latach 1775-77 pod wpływem Myszeidy Krasickiego i jemu zadedykowany, wydany w 1784 r. był ostrym libertyńskim pamfletem na kler świecki i zakonny.

Previous Podstawa trynitarna
Next Zgodność z nauczaniem