Mit szczęścia


Odnowa idei estetycznych:
Oryginalność tych lat, kiedy kiełkują i nieraz dojrzewają przejęte przez następne lub przetworzone składniki przyszłego romantyzmu, polega głównie na odnowieniu się zachodnioeuropejskich zasad estetyki i na nowej wrażliwości filozoficznej. [ksiądz Du Bos „Refleksje krytyczne” (1719) Shaftesbury – gloryfikator moralności altruistycznej, Remond de Saint-Mard ). Jednak wątłe przeczucia czy znużenie ciasnym racjonalizmem, nie czynią z nich jeszcze proroków przyszłości.
Ówcześni pisarze mieli co innego do roboty, niż czytanie wszystkiego, co się ukazywało w rozmaitych językach. Księgozbiory publiczne były tylko dostępne dla nielicznych. Myśliciel dysponował jako podstawą swego wykształcenia biblioteczką ojca lub dziadka, np. Rousseau. Pesymizm Leopardi’ego ma tonacje osiemnastowieczną, przypominającą Monteskiusza, bardzo daleką od jego rówieśników – Schopenhauera, Alfreda de Vigny.

Nowe samopoczucie filozoficzne:
Siłą temperamentu tych ludzi była niezwykła wrażliwość, z jaką przeżywali prawdę idei i stanów ducha odczuwanych
i wypowiadanych od dawna. W systemie politycznym Jana Jakuba Rousseau odkryli reminiscencje lub deformacje poglądów Hobbesa i Locke’a. Ludzie płakali oglądając tragedie Racine’a, słuchając kazań Bourdaloue, pani de Sevigne wylewała mnóstwo łez przy każdym rozstaniu z córką. Różnica między prawdziwą uczuciowością a czułostkowością jest trudna do uchwycenia.

Melancholia preromantyków:
Natomiast w drugiej połowie XVIII wieku obserwujemy zastanawiające stany ducha, może chorobliwe, dawniej nieodważające się szukać zewnętrznego wyrazu. Stulecie, które najwięcej mówiło o szczęściu, domagało się prawa dla niego dla każdego człowieka, na ogół nie wychodziło w tej kwestii poza sferę marzeń, gdyż miało jasną świadomość, że szczęścia nie znalazło. Goethe lekceważył życie pozagrobowe, przeznaczeniem człowieka jest krążyć między pożądaniem i jego spełnieniem, w szczęściu tęskni się za nowym pragnieniem. Diderot zniechęcał się myśląc o perspektywie walki, czuł się zmęczony, przerażony tym uczuciem, które podkopywało jego egzystencję mając rację bytu tylko w działaniu
i namiętności. Samotność była według niego czymś antyspołecznym. Ale on sam ucieka od siebie przez całe życie. Kultywuje szaleństwo, autentyczne lub na pół udawane.
Znudzenie życiem z pewnością dość wyraźnie dawało o sobie znać we wcześniejszych epokach. Epikurejczycy głosili
w Rzymie apologię samobójstwa, ponieważ suma zła wydawała się większa niż suma dobra w ich arytmetyce przyjemności. W latach 1760-1775 to przekonanie zdaje się całkiem opanowywać serca zmęczone jednocześnie przyjemnościami i oschłością intelektów skłonnych do analizy i wyzbytych złudzeń. Panne de Lespinasse niszczy np. miłość. Woli być nawet zdradzaną, niż niekochaną.

Rousseau, analityk tej choroby stulecia:
Rousseau pisze często w swoich listach-wyznaniach, jak go dręczy obsesja pustki. Zniecierpliwienie i nudę charakteryzował jako cechę natur wyższych. Senancour, Byron, Vigny. Byli pod tym względem jego kontynuatorami. Listy do pani d’Houdetot wyrażają w sposób budzący podziw jego stanowczy opór przeciwko oszukiwaniu samego siebie. Umiał on dostrzegać i pokazywać, nie likwidując go wszelako, że, swój głód romansowości. Stworzył on postać Julii, jedną z najprawdziwszych zakochanych kobiet powieści francuskich.

Mit szczęścia:
Szczęście, ta idea-siła, czy mit nie było pojęciem tak nowym w Europie, jak można sądzić. Pochwały szczęścia, dzieła literatury pięknej lub nawet sztuki, gloryfikujące szczęście nie zdołały przekonać, że ich stulecie jest złotym wiekiem, ani że złoty wiek w przyszłości byłby pożądany. Preromantyzm miał tę piękną cechę, że zachował jasność spojrzenia
i zamiłowania do prozy przejrzystej i unerwionej. Wiek XVIII jest jednym ze stuleci najbardziej dojrzałych intelektualnie. Społeczeństwo francuskie sprzed rewolucji runęło w przepaść z oczami szeroko otwartymi.

Previous Czy ksiądz jest potrzebny?
Next Cyganie